Oude carnavalstradities verdwijnen, pleinfeesten domineren

Pilsje tijdens vastelaovend. © Wendy Vluggen
Drie keer elf jaar geleden vindt in Venlo iets nieuws plaats: een vastelaoveszitting in de open lucht. De eerste Boetezitting, met artiesten uit heel Limburg in plaats van alleen uit de eigen stad. Toen een noviteit in Limburg maar dat is intussen wel anders: bijna elke stad heeft inmiddels een groot carnavalsevenement in de buitenlucht. Is het kleinschalige, lokale en traditiegebonden carnaval passé?
In Sittard is het zoeken geblazen om het traditionele “laammaeke” nog te ondergaan. Oud-prins Peet van Erp van de Marotte: “Laammaeke stamt uit de tijd dat mensen alleen verkleed waren met een masker. Als je iemand tegenkwam begon je op een vileine manier uit leggen hoe je over iemand dacht. Hij kon dat afkopen met bier”.

Masker

Ook in andere Limburgse steden en dorpen wordt tot halverwege de vorige eeuw op een vergelijkbare manier carnaval gevierd. Een enorm contrast met nu. Ongeorganiseerd was de norm; gemaskerde mensen op straat en feesten in de vele plaatselijke cafés.

Café

In de meeste dorpen ontstaan de carnavalsverenigingen pas na de Tweede Wereldoorlog. In de steden bestaan die verenigingen al sinds de 19e eeuw, maar dat waren besloten gezelschappen waar het gewone volk geen toegang had. De straat en het café was het carnavalsterrein van de doorsnee boer en burger. Tot in de jaren 1950 zijn georganiseerde carnavalsevenementen in de dorpen zeldzaam.

Stadspleinen

De kleinschaligheid heeft plaats gemaakt voor massale vieringen op stadspleinen. Maar hier en daar overleeft de traditie. Een willekeurige greep: de traditie rond de Aartjes in Asselt, het oplaten van de HOEJ-geit in Schinveld en het ludieke “kaetelgericht” in Steyl. Zelfs in de steden zijn traditie gebonden evenementen nog aanwezig, in Roermond wordt Bacchus al sinds mensenheugenis verdreven en de boerenbruiloft in Venlo is jaarlijks een succes.

Auw Wieverbal

In de Groenstraat in Landgraaf koestert een kleine groep vrouwen het traditionele Auw Wieverbal. Niet bepaald vergelijkbaar met het gelijknamige massa-evenement in Valkenburg. In de Groenstraat is het bal verbonden met het verleden. De vele handelaren uit de straat rekenden op Vette Donderdag (donderdag voor vastelaovend) af met opkopers van buiten. De vrouwen gingen dan op zoek naar hun echtgenotes om te voorkomen dat die de hele opbrengst erdoor joegen in het café.

Traditie

Petra Jacobs van de groep Koetsche Grüskes die het Auw Wieverbal in de Groenstraat elk jaar organiseert: “Wij beelden uit wat zich toen in de Groenstraat afspeelde. We gaan op pad en zoeken de hele dag onze mannen om ‘s avonds uit te komen bij het Auw Wieverbal. Daar gaan de maskers pas om 12 uur af”. Juist die traditie is belangrijk vindt Jacobs: “Ik vind het jammer dat jeugd naar Venlo en Maastricht vertrekt waardoor de tradities, de lokale carnaval en de ondernemers onder druk komen te staan.

Actief

Peet van Erp: “Massa evenementen zijn leuk, maar je mist de kern van vastelaovend”. Zijn oproep is om het feest in elk geval actief te vieren: “Bedenk een act en voer die uit. Blijf niet passief staan kijken naar muziek op het podium maar gebruik spot en zelfspot."

Springlevend

Tradities houden her en der stand, andere zoals het "laammaeke'' 'verdwijnen. Menige carnavalist zal het misschien betreuren, maar de grote muziekevenementen op de stadspleinen zorgen er in elk geval wel voor dat jongeren betrokken blijven bij de vastelaovend. Ook al is de vorm in de ogen van puristische carnavalisten niet de hunne.. Elke generatie zoekt nou eenmaal eigen wegen waardoor vastelaovend springlevend blijft. "Een feest dat nimmer kan vergaan dan met de mens" zei Anton van Duinkerken daar ooit over.

L1Cultuurcafé

In L1 Cultuurcafé is zaterdag meer te horen over carnaval en traditie. L1 radio zaterdag 27-01-2024 van 10.00-13.00 uur.
💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via whatsapp of stuur een mail naar redactie@1limburg.nl!