Hoe het rampjaar 1672 Valkenburg tot attractie heeft gemaakt

Een musket uit de 17e eeuw, zoals getoond tijdens de expositie over rampjaar 1672. © Foto Guus Benders (L1)
U bent het vast vergeten, maar in de vaderlandse geschiedenisboeken staat 1672 omschreven als rampjaar. De redenen hiervoor lagen in Holland, maar de gebeurtenissen daar hadden een hele grote impact op het huidige Zuid-Limburg. En dan met name op Kasteel Valkenburg.
En dan met name op Kasteel Valkenburg. De enige hoogteburcht van het land werd in dat jaar verwoest door de troepen van stadhouder Willem III. Een sabotage-actie om de Franse Zonnekoning Louis XIV een hak te zetten.

Redeloos, radeloos, reddeloos

Volgens een Nederlands gezegde was in 1672 "het volk redeloos, de regering radeloos en het land reddeloos". Dat jaar begon de Hollandse Oorlog en werd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden aangevallen door Engeland, Frankrijk en de bisdommen Münster en Keulen. Het jaar wordt gezien als het einde van de Gouden Eeuw.

Stadhouder Willem III

In Valkenburg kwam de strijd om de zeven provinciën tot uitbarsting in de omgeving van Valkenburg. Franse troepen wilden er 350 jaar geleden bezit nemen over Maastricht. Stadhouder Willem III besloot daarop het iconische Kasteel Valkenburg op te blazen om de opmars van Louis XIV te stuiten. Met succes. De Franse vorst wist Maastricht een jaar later wel in te nemen, maar was zijn belangrijkste steunpunt om de stad te behouden kwijt.

Steenklomp

De actie van Willem III heeft ertoe geleid dat we het kasteel nu kennen als ruïne. “Zelfs Valkenburgers zijn zo vertrouwd met de ruïne. Ze zien het als een klomp stenen die er altijd al was. Dat is natuurlijk ook al 350 jaar lang zo. Regelmatig werd de ruïne gebruikt als steengroeve voor bouwmaterialen. Maar ik denk dat heel weinig mensen weten dat de ruïne zo geworden is, doordat het kasteel is opgeblazen door 'eigen mensen'. Dat is wel een bizar idee”, zegt voorzitter Franklin Boon van Museum Valkenburg.

Musketten

In het museum wordt de ontstaansgeschiedenis van de ruïne nu herdacht. Het verhaal van het begin van de Hollandse oorlog wordt er verteld aan de hand van reproducties van schilderijen die gemaakt zijn over deze slag. Ook zijn uit het eigen museumdepot zoveel mogelijk schilderijen en andere afbeeldingen van het iconische kasteel en de ruïne opgeduikeld. Ze worden tentoongesteld, samen met wapentuig uit het einde van de 17de eeuw, zoals musketten en kruidpotjes om die musketten te herladen.

Toerische trekpleister

De verwoesting van het kasteel had wel een onverwacht bijeffect. De ruïne zette Valkenburg namelijk al vroeg op de kaart als toeristische trekpleister. “Het gaf een romantisch beeld, die ruïne op een berg. En toen vanaf de negentiende eeuw het toerisme opkwam trok het meteen veel publiek. Valkenburg was daardoor ook de eerste plek in Nederland die in 1870 een VVV-kantoor kreeg”, aldus de museumdirecteur.
De tentoonstelling over het rampjaar 1672 is nog tot en met 9 oktober te zien bij Museum Valkenburg.