Hoe Heerlen ruim 15 eeuwen geschiedenis vergat

Heerlen heeft een groot deel van zijn verleden lang verwaarloosd. © L1 (Frank Ruber)
Heerlen heeft een groot deel van zijn verleden lang verwaarloosd. De meeste aandacht ging altijd naar de bloeiende Romeinse tijd van de stad.
En natuurlijk naar de periode waarin de steenkolenmijnen floreerden. Maar de meer dan 1500 jaar tussen Romeinen en steenkolenmijnen is nooit verteld.

Middeleeuwse verleden

En dat is niet terecht vindt oud-schoolhoofd Egidius Weerts. Hij raakt niet uitverteld over het Middeleeuwse verleden van de stad dat ook een uitermate boeiend verhaal blijkt te zijn. Want in de Middeleeuwen was Heerlen een soort ministadje: rondom de Pancratiuskerk lagen de nog steeds bestaande Schelmentoren en enkele tientallen huizen. Daaromheen lagen verdedigingsmuren en grachten. "De Romeinse tijd die terecht veel wordt herdacht heeft 350 jaar geduurd. De staatsmijnen hebben hier 75 jaar gezeten. Maar de periode daartussen is het stiefkindje geworden", verzucht Weerts terwijl hij wijst op de nog bestaande gebouwen uit de Middeleeuwen.

Schelmentoren

Wat nog zichtbaar is zijn de Schelmentoren die Weerts liever aanduidt als gevangenentoren omdat hier mensen in cachotten werden opgesloten. Aanvankelijk was de toren overigens een adellijke woontoren. Verder staat de Pancratiuskerk er nog. Hier waren in vorige eeuwen ruimten ingericht waar bewoners die buiten de vestingmuren woonden konden schuilen als er een belegering op komst was. De huidige kerktoren had een militaire functie als verdedigingswerk.
Er rest nog maar een piepklein stukje van de vroegere vestingmuur in de tuin van de deken. Weerts: "De vesting Heerlen is een zachte dood gestorven. Na de 80-jarige oorlog verloor Heerlen de functie van fort. De Staten-Generaal stelden daarom geen geld meer beschikbaar om het fort te onderhouden. In de eeuwen die volgden zijn de inwoners de grachten gaan dempen en de poorten gaan afbreken. Nog in de jaren 60 van de 20e eeuw zijn grote stukken stadsmuur afgebroken”.

Bewustheid creëren

Egidius Weerts hoopt dat Heerlen zich bewust wordt van deze geschiedenis. Hij zou graag zien dat de gemeente de gevangenentoren voor publiek toegankelijk wil maken. “Als niemand het verhaal over de Middeleeuwen vertelt, bestaat het niet meer” zegt hij. Over enkele weken ligt zijn publicatie 'Herle. Des Heerlen Vestigheyt ende gevenckenisse' in de boekhandel.