Stevige Maastrichtse burgertips uitdaging voor Europese Unie

De Burgertop in Maastricht komt na een week ten einde © Maurice de Heus/L1
De aanbevelingen van de Europese Burgertop in Maastricht botsen fors met de huidige praktijk in de Europese Unie. De Nederlandse vertegenwoordigers maken zich zorgen of hun conclusies wel worden meegenomen door de Europese instituties.

Opvallende conclusies

Zo trokken de 200 deelnemers aan de Maastrichtse burgerpanels opvallende conclusies op het gebied van migratie. Daarmee rammelen ze nadrukkelijk aan de akkoorden van Dublin, die de basis vormen van het huidige asielbeleid in de Europese Unie. "Of er iets mee gedaan wordt? Dat vind ik een heikel punt", zo zegt Mara van Dijk, een van de zes Nederlanders in de Burgertop. Zij pleitte vooral voor respect voor de mensenrechten in het migratiebeleid. "Het is zo'n breed onderwerp, dat het moeilijk is om een aanbeveling te doen die niet gekaapt kan worden. Dat ga ik wel in de gaten houden. Maar ik weet niet zo goed hoe betrouwbaar dat is."

Zorgen over democratie

De Burgertop in Maastricht komt voort uit ernstige zorgen over de democratie. "Er is een steeds grotere afstand tussen de mensen en de instituties. Dat merken we ook", zo zegt Colin Scicluna, kabinetschef van de Europese Commissie. "Deze discussies zijn bedoeld om burgers inspraak te geven in de periode tussen de verkiezingen. Want iedere vijf jaar stemmen is niet genoeg, dat besef leeft wel."
Het idee om burgers te betrekken bij de besluitvorming leidde in Limburg in 2018 tot een drietal Burgertoppen, een proces dat in 2020 werd afgerond. Internationaal maakten vooral de initiatieven in Chili en Ierland indruk, door een politieke patstelling te doorbreken.

Wie gaat waarover?

De aanbevelingen in Maastricht zullen komende maanden nog tot lange vergaderingen leiden in de verschillende nationale hoofdsteden. Dat komt vooral doordat het leidende principe van de Europese Unie onder vuur ligt. Europa houdt zich traditioneel alleen bezig met de onderwerpen die niet op regionaal of nationaal niveau geregeld kunnen worden.

Slotconclusies

Dat heilige subsidiariteitsbeginsel staat niet op het netvlies van de 200 burgers, die zich afvragen waarom migratie of buitenlands beleid zo slecht gecoördineerd worden op Europees niveau. Dat was goed terug te zien in de slotconclusies. Zo pleitte aanbeveling 23 voor de oprichting van een gezamenlijke militaire structuur, de 'Joint Armed Forces of the European Union'. In het Verdrag van Maastricht werd 30 jaar geleden al een aanzet gegeven voor die gezamenlijke aanpak, maar drie decennia later blijken de meeste lidstaten vast te houden aan hun eigen defensie.

Unanimiteit afschaffen

Opvallend was ook de oproep om verplichte unanimiteit van stemmen op te heffen in het buitenlands beleid. Met 86 procent van de 200 stemmen werd opgeroepen om alle besluiten in de Europese Unie met een gekwalificeerde meerderheid te nemen, waardoor het vetorecht van landen vervalt.

Frans Timmermans

Diezelfde oproep deed Frans Timmermans in een interview ter gelegenheid van het 30-jarig bestaan van het Verdrag van Maastricht met StudioEuropa. "Poetin laat de de Koude Oorlog herleven. Alleen eensgezindheid kan hem van gedachten doen veranderen", zo zegt Timmermans. "Daarom moeten we nadenken over een gekwalificeerde meerderheid van stemmen in buitenlands beleid. De unanimiteitsregel in buitenlandse zaken moeten we nuanceren. Meer naar een consensus werken, waarbij lidstaten misschien niet volledig instemmen, maar wel akkoord gaan met een vervolg van het proces."

Migratie

Op het gebied van migratie pleitten de 200 Europese burgers voor een Europese aanpak, "een volledige revisie van akkoorden en wetgeving over asiel en immigratie in Europa". Hoewel het Verdrag van Maastricht de basis legde om juridisch samen te werken in het migratiedossier, bleken de nationale visies dusdanig verschillend dat een gezamenlijk asielbeleid nauwelijks van de grond kwam.
Commissaris Timmermans zag zijn initiatief vijf jaar geleden nog sneuvelen. De 200 burgers waren met een meerderheid van 84 procent voor het principe dat Europa de criteria bepaalt welke vluchtelingen in aanmerking komen voor asiel en welke niet. Die Europese asielinstelling wordt ook verantwoordelijk voor het terugsturen van migranten naar veilige landen. En de burgers vinden dat asielzoekers naar verhouding verdeeld moeten worden over alle lidstaten, een initiatief dat de Europese Commissie in 2020 nog zag stranden.

Voorstellen kunnen nog

De 46 aanbevelingen uit het Maastrichtse burgerpanel worden later dit jaar besproken in Straatsburg. Een vertegenwoordiging van 108 burgers moet de besluiten dan toelichten en verdedigen in een plenaire sessie van de Conferentie over de Toekomst van Europa. Hoewel de burgers qua stemmen fors in de minderheid zijn, moet het morele gewicht van hun overtuigingen doorklinken in de Europese besluiten. Online kunnen burgers nog altijd voorstellen indienen over de toekomst van de Europese Unie.