Omstreden inseminatiearts runde spermabank in Hoensbroek

© iStock
De omstreden inseminatiearts Jan Karbaat heeft jarenlang een spermabank gerund in Medisch Centrum De Dem in Hoensbroek. Hier zijn tussen 1984 en 1990 honderden kinderen verwekt.
Dat bevestigt de voormalige manager van de kliniek en ex van Karbaat, Marjo Noordzij.

Dependance

Medisch Centrum De Dem was een dependance van het omstreden Medisch Centrum Bijdorp in Barendrecht. De in april van dit jaar overleden dokter Jan Karbaat werkte twee dagen per week in Limburg. Naast hem waren er enkele artsen, een manager, administratief medewerker en schoonmaker actief. De kliniek in Barendrecht werd in 2009 op advies van de Inspectie voor de Gezondheidszorg gesloten.

Sjoemelpraktijken

Inmiddels is duidelijk dat Jan Karbaat het niet zo nauw nam met de administratie van donoren en donorkinderen. Ook zou hij sperma van verschillende mannen hebben vermengd en zelf zaad hebben gedoneerd. De zaak heeft tot veel onrust geleid onder donorkinderen.

Bijna zeker

Marjo Noordzij zegt bijna zeker te weten dat in Hoensbroek geen nakomelingen van Karbaat zijn verwekt. Of dit klopt is op dit moment niet te controleren. Waarop ze die zekerheid baseert wil ze nog niet kwijt. "Ik ben een boek aan het schrijven over die periode, daar zal het allemaal instaan." Noordzij is nu 62 en had zelf jarenlang een relatie met Karbaat, ze kreeg twee kinderen van hem.

Taboe

De kliniek opereerde onder de neutrale naam 'Medisch Centrum de Dem' en was van buitenaf niet als IVF-centrum herkenbaar. "Spermadonatie gebeurde in die tijd geheel anoniem", vertelt Noordzij. "Zeker in het katholieke zuiden rustte er een taboe op. Wij hadden als doel om kinderloze stellen te helpen en dat hingen we niet aan de grote klok." Cliënten werd op het hart gedrukt om niet over de spermadonatie te praten.

Anoniem

Ook de mannen die er hun sperma doneerden deden dat meestal op voorwaarde dat ze niet bekend zouden worden. "Nu besef ik dat in die tijd het belang van de ouders die graag een kind wilden voorop stond, niet dat van de kinderen", zegt Marjo Noordzij. Ze vindt het goed dat de wet in 2004 is veranderd en anoniem donorschap verbiedt. "Maar je kunt niet de regels met terugwerkende kracht veranderen. Er zijn afspraken met die mannen en met de ouders. Dat is alsof de bankdirecteur de deur van de kluis openzet, waarin jij je spullen veilig had gesteld."

Twijfels

Artsen uit ziekenhuizen in de omgeving van Hoensbroek wisten wel van het bestaan van de kliniek. Dat bevestigt Frans Roumen, voormalig gynaecoloog van het ziekenhuis in Heerlen. "Wij wisten dat die instelling er was maar deden er geen zaken mee. Ik heb nooit mensen met een kinderwens doorverwezen. We hadden toen al onze twijfels bij anoniem donorschap en bij de selectie van donoren."

Diepvries-spermabank

Op de pagina Vrouw van de Telegraaf van 20 mei 1986 wordt Medisch Centrum De Dem samen met Bijdorp genoemd als een van de modernste diepvries-spermabanken van Nederland.

Valse verwachtingen

Marjo Noordzij reageerde onlangs in een ingezonden brief in dagblad Trouw uitgebreid op de ontstane discussie rondom haar ex-partner Karbaat. Daarin stelt ze dat donorschap niets met vaderschap te maken heeft. "Het hanteren van deze term schept valse verwachtingen en is een kweekvijver voor het ontwikkelen van pijnlijke emoties voor een kind verwekt met donorsperma. Het wordt hoog tijd dat deze term ontvlochten wordt en de functies van donorschap en vaderschap duidelijk worden onderscheiden." In datzelfde artikel noemt ze Karbaat een man "wiens werkwijze veel goeds heeft bedorven".

Voortzetting

Medisch Centrum De Dem in Hoensbroek sluit in 1990 de deuren. Karbaat vertrekt en neemt volgens Noordzij de administratie mee. Een jaar later zet Noordzij de activiteiten in Hoensbroek op hetzelfde adres weer voort. Dat gebeurt onder de naam Stichting Hulpverlening bij Ongewenste Kinderloosheid. Ze benadrukt dat de administratie van deze spermabank volgens de regels is gegaan.
De namen van niet-anonieme zaaddonoren zijn gedeponeerd bij notarissen.
Wilt u naar aanleiding van deze berichtgeving meer weten over deze zaak of heeft u tips, dan kunt u contact opnemen met de redactie van L1, via redactie@l1.nl of 043-8506000
Voor hulp bij een zoektocht naar biologische familie, verwijzen wij u naar het Fiom, 088-1264900 of info@fiom.nl