Overslaan en naar de inhoud gaan

Nieuwe wet 'verwarde personen' vangnet met gaten

Geplaatst opzaterdag 15 februari 2020 - 7:00

Verplichte zorg voor mensen met psychische problemen moet de overlast op straat beperken, maar rechters worstelen met de vraag hoe dat in de praktijk zal verlopen.

De Limburgse politie moest vorig jaar 6.137 keer opdraven bij een situatie met een 'verward persoon'.

Ontwrichtend
Limburgse agenten hebben hun handen vol met bijna 17 meldingen per dag. Het gaat meestal om mensen met een psychose die agressief of ontwrichtend gedrag vertonen, zich schuldig maken aan diefstal en vermogensdelicten, of zich te buiten gaan aan alcohol- en drugsmisbruik.

Lees ook: Verwarde man Velden al drie jaar in beeld bij gemeente

Verplichte zorg
Vaak ontberen deze personen de juiste zorg. Als die er wel is, dan lopen ze er met een grote boog omheen. Om de stijgende overlast in te dammen, kunnen sinds dit jaar, behalve burgemeesters en civiele rechters, ook strafrechters verplichte geestelijke gezondheidszorg opleggen aan 'verwarde personen'.

Uitvoering
Maar leden van de rechtbank zetten vraagtekens bij de uitvoering van de nieuwe Wet verplichte ggz (Wvggz). Ook advocaten zijn er niet gerust op. Zij vrezen dat juist meer ‘verwarde personen’ in het tbs-circuit belanden die daar niet thuishoren.

verwarde personen stockfoto (14 feb 2020)
Foto: iStock

Rechtszaak
De twijfels kwamen tijdens een recente rechtszaak in Maastricht bovendrijven. Daar stond Prenadawen K. terecht voor een poging tot moord.

Tolk
Klein, tenger en met enkele dreadlocks tot op zijn achterwerk, oogt de verdachte (57) allerminst als een geweldpleger. Opgegroeid in Sri Lanka en inmiddels 22 jaar in Nederland, heeft hij niettemin een tolk nodig die op de zitting vertaalt naar het Tamil, zijn moedertaal. Het gebrek aan Nederlands kenmerkt het teruggetrokken leven van de man.

Gevangenis
Zijn omgeving schetst hem als rustig, sober, haast onopvallend. Totdat hij zich in november 2018 doet gelden. Dan vliegt hij de eigenaar van een buurtwinkel in de Van Ostadestraat in Sittard naar de keel. Samen met een toevallige passant brengt de winkelier Prenadawen onder controle. De politie arriveert en sindsdien verblijft de verdachte in zijn woonplaats in de gevangenis De Geerhorst.

Ontoerekeningsvatbaar
De zitting openbaart het vermeende zwaaien met een mes, tegenstrijdige getuigenverklaringen en een verdachte die zich nauwelijks iets herinnert en de beschuldigingen ontkent. Volgens een rapport van het Pieter Baan Centrum hoort de verdachte 'stemmen' in zijn hoofd, is de kans op herhaling groot en zou de verdachte verplicht behandeld moeten worden. Hij is een gevaar voor zichzelf en zijn omgeving. Die conclusie neemt de officier van justitie over. Zij acht de feiten bewezen maar beschouwt de verdachte 'ontoerekeningsvatbaar'. TBS met dwangverpleging is de eis.

Onbekend
Prenadawen heeft geen strafblad. Daarom pleit zijn advocaat Alper Cinar voor een zorgmachtiging met beveiligingsniveau 2 volgens de nieuwe Wvggz. De meervoudige strafkamer staat niet afwijzend tegenover dat verzoek, maar het is voor de drie rechters tamelijk onbekend terrein. Hoe werkt de nieuwe wet in de praktijk?

Zorgen
Forensisch psychiater Jeroen Dinjens mag dat als getuige-deskundige komen uitleggen. Of beter gezegd: zijn zorgen komen delen. Kort samengevat schort het klinieken volgens de geneesheer-directeur van Mondriaan aan geld, bedden en deskundigen om de nieuwe zorgmachtiging vlekkeloos uit te voeren. Bovendien komen de behandelingskosten voor rekening van de zorgverzekeraars die een plafond in het zorgbudget bouwen. Dat zet een strafrechtelijk vonnis op geheel eigen wijze onder druk. Er ontstaat namelijk het risico dat de zorginstellingen zelf opdraaien voor de kosten terwijl de staat die hoort te dragen bij het opleggen van een straf.

verwarde personen stockfoto (14 feb 2020)
Foto: iStock

Noodsituatie
Een strafrechter kan een zorgmachtiging opleggen op verzoek van justitie of bij beëindiging van een straf of maatregel zoals TBS. De verplichte zorg (medicijnen, behandeling, toezicht) kan in een polikliniek of thuis plaatsvinden, als iemand geen gevaar voor zichzelf of de omgeving is.

Resultaat
Wie zo'n zorgmachtiging krijgt opgelegd, is nog lang niet verzekerd van de juiste forensische zorg, meent Dinjens. "We behandelen op de transforensische gesloten afdeling in Heerlen mensen met agressief of ontwrichtend gedrag, maar ze zijn te licht voor tbs. Je probeert ze te behandelen voordat het helemaal misgaat en we zien dat het resultaat oplevert. De kans op herhaling neemt af. Als bij het opleggen van de nieuwe zorgmachtiging onvoldoende garanties zijn voor de juiste behandeling en het beveiligingsniveau, verwacht ik dat een rechter eerder tbs zal kunnen gaan opleggen."

Bedden
Mondriaan beschikt momenteel over acht bedden om verwarde mensen (zonder strafblad) op te vangen. De kliniek wil dat aantal snel verdubbelen. De wachttijd voor een behandeling kan oplopen tot een half jaar. "De wetgever onderschat wat de gevolgen van de wetswijziging zijn. Er dreigen forse problemen te ontstaan waar we ons zorgen over maken. Investeren in goede (trans)forensische zorg is de enige oplossing. Daar moet op politiek niveau een antwoord op komen."

Gelijk
Bij de rechter hebben de GGZ-instellingen eind januari al hun gelijk gehaald. Klinieken die op last van de rechter mensen met psychische stoornissen behandelen, mogen niet zomaar financieel worden gekort door de overheid.

Lees ook: Rechter: tariefverlaging forensische zorg slecht onderbouwd

Zorgmachtiging
Dinjens benadrukt dat de zorgmachtiging, opgelegd door strafrechters, slechts een klein schakelartikel is binnen de gehele Wvggz. Hoewel de gevolgen nog niet zijn in te schatten, sluit de psychiater een toevloed aan nieuwe patiënten niet uit. Recente cijfers van de politie ondersteunen dat beeld.

Lees ook: Steeds meer incidenten met verwarde personen

Parket-Generaal
Op het Parket-Generaal, het landelijke hoofdkantoor van het Openbaar Ministerie, heerst minder onzekerheid. Er is vooraf een speciaal team opgezet om de nieuwe wet in te bedden in het rechtssysteem. "De gevolgen van de Wvggz voor bestaande problemen omtrent capaciteit en beschikbaarheid zijn niet aan justitie om in te schatten", laat een woordvoerder weten.

Bel- en puzzelwerk
Het Parket-Generaal deelt niet de vrees dat meer mensen in het tbs-circuit zullen belanden. "Wel zien wij regelmatig dat als de civiele rechter iemand een zorgmachtiging met opname oplegt, waarbij een hoog beveiligingsniveau nodig is, deze persoon moeilijk geplaatst kan worden. Gelukkig lukt het in de meeste gevallen om een passende accommodatie te vinden, al gaat daar regelmatig het nodige bel- en puzzelwerk aan vooraf en dat is niet ideaal. Dit probleem bestaat overigens al langer en is geen gevolg van de invoering van de Wvvgz."

verwarde personen stockfoto (14 feb 2020)
Foto: iStock

Vonnis
Advocaat Alper Cinar is het daar niet mee eens. Hij wijst op het vonnis van de rechtbank Maastricht. Prenadawen K. krijgt tbs met dwang. Cinar: "In deze zaak is een Pro Justitia dubbel-rapportage opgesteld door twee deskundigen. Zij hebben het advies uitgebracht om mijn cliënt een behandeling binnen het kader van een zorgmachtiging op te leggen. Desalniettemin legt de rechtbank tbs met dwang op."

Moeilijk
Volgens de uitspraak overwegen de rechters dat 'kennelijk op basis van de civiele machtiging (..) de noodzakelijk geachte behandeling in een forensische psychiatrische kliniek niet mogelijk, of zeer moeilijk te realiseren is, ook niet indien een dergelijke machtiging door de strafrechter wordt afgegeven op grond van artikel 2.3 van de Wet forensische zorg'.

Dwang
Cinar: "Met andere woorden, vanwege capaciteitsproblemen en/of vanwege de onzekerheid of er überhaupt behandeld kan worden binnen het civiele kader, wordt de civiele machtiging niet opgelegd maar kiest de rechter voor tbs met dwang. De vrees dat sneller tbs met dwang wordt opgelegd is dus reëel."

Thuis
Het slotwoord op de zitting in januari is voor Prenadawen. "Waarom mag ik niet gewoon thuis rustig mijn leven leiden, zonder me met iemand te bemoeien?" De rechter noemt het een 'gepaste overpeinzing'.

Deel dit bericht via
Het laatste nieuws in je mailbox
E-mail: 
Editie: 08:00 12:00 20:00
 

Meer informatie over afmelden.

Overzicht
Uitgelicht
Meld je aan als kandidaat voor Kwizzele!

Wie heeft er zin in een spelletje? Je kunt je opgeven voor de leukste Limburgse cultuurkwis op tv en radio: Kwizzele! Test je kennis op het gebied van Limburgse kunst en cultuur, streektaal, geschiedenis, archeologie, streekgerechten, actualiteit en muziek.

Kwizzele is van maandag t/m donderdag op L1 TV om 17:00, 18:00 en 22:00.

Meld je hier aan als kandidaat voor Kwizzele!
Podcast van L1
Uitgelicht
Abonneer je op de podcasts van L1

Luisteren wanneer je zelf wilt: de podcasts van L1! Van exclusieve gesprekken tot fragmenten uit verschillende programma's. Van popmuziek tot klassieke muziek. Van cultuur tot wetenschap.

Er is voor ieder wat wils...

Bekijk hier alle podcasts

Meest gelezen