Silent Scream: 'We moeten praten over seksueel geweld'

Foto uit het project Silent Scream. © HJIMvanGasteren
Ze werd bekend met haar sensuele en absurde zelfportretten. Komend jaar presenteert ze Silent Scream, haar meest confronterende project tot nu toe. Henriëtte van Gasteren uit Reuver fotografeert en interviewt slachtoffers en daders van seksueel geweld.
"Het is heftig, maar ik kan dit."

Misbruikt

Henriëtte van Gasteren maakte het zelf mee: tot twee keer toe werd ze misbruikt door iemand met wie ze samenwerkte. "Je voelt gêne en schaamte. Je voelt jezelf dom omdat je het niet hebt zien aankomen." Ze is er inmiddels vrij goed overheen, zegt ze zelf. Maar helemaal weg is het nooit. "Van tevoren was het leven toch anders dan erna."

De cultuurredactie tipt Limburgse kunstenaars en cultuurmakers zitten boordevol plannen voor het nieuwe jaar. Wie of wat mag je absoluut niet missen in 2024? De L1 cultuurredactie deelt deze week haar tips in de categorieën muziek, film, beeldende kunst, podiumkunst en literatuur. Dit artikel over Henriëtte van Gasteren hoort bij de categorie beeldende kunst.

Dochter
Pijnlijker vindt ze het dat haar dochter Krissi hetzelfde is overkomen. Een aantal jaar geleden werd ze in haar studentenhuis verkracht door twee jongens die in een andere gang van het huis woonden. Van Gasteren: "Als moeder probeer je je kinderen te beschermen, en dat is voor mijn gevoel mislukt. Maar ik weet dus wie de daders zijn, had foto’s van die jongens op mijn telefoon. Zo is het project eigenlijk geboren. Wat doet dat met iemand, als je daders of slachtoffers in de ogen kijkt?"
Henriëtte van Gasteren en dochter Krissi. © HJIMvanGasteren

Slachtoffers

Ze besloot om haar lens te richten op zowel daders als slachtoffers van seksueel geweld. Ook deskundigen laat ze aan het woord komen. Met de meeste geportretteerden ging ze terug naar de plaats delict. "Uit eigen ervaring weet ik dat het gesprek vaak stilvalt als je zegt dat je bent verkracht", zegt Van Gasteren. "Terwijl slachtoffers juist gehoord willen worden. Ik wil hen een stem én een gezicht geven."
Daders
Daders die wilden meewerken, waren lastiger te vinden; toch vormen ze volgens van Gasteren een essentieel onderdeel van Silent Scream. "Ik ben heel benieuwd wat er in hen omging", legt ze uit. “Hoe komen ze tot zoiets? Dat heb ik eigenlijk mijn hele leven al; ik probeer me altijd in een ander te verplaatsen. Soms is dat een handicap. Dan delf je zelf het onderspit omdat je teveel begrip voor de ander hebt. Toch wil ik weten wat hen heeft gedreven."

Neutraal

Professionaliteit staat voorop, in het contact met zowel daders als slachtoffers. Van Gasteren kiest ervoor om Silent Scream zo neutraal mogelijk te presenteren. "Mijn doel is seksueel grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar te maken, niet om te oordelen. Dat is aan het publiek. Natuurlijk raakt het me. Maar ik ben al wat ouder, heb best veel levenservaring, en kan er goed mee omgaan. Ik denk dat ik de aangewezen persoon ben om dit te doen."
Foto uit het project Silent Scream. © HJIMvanGasteren

Boek en expositie

In het najaar van 2024 zal Silent Scream in boekvorm verschijnen bij Uitgeverij Komma. Het voorwoord wordt geschreven door Mariëtte Hamer, regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Via haar woordvoerder laat Hamer weten dat dit kan worden opgevat als "teken van steun voor dit project." Daar voegt ze aan toe: "Hopelijk gaat dat helpen, want hoe verder het wordt verspreid, hoe beter."
Daarnaast zal het werk op diverse plekken worden tentoongesteld. De expositie reist onder meer langs politiebureaus in het hele land, en is te zien in Museum voor Hedendaagse Kunst IKOB in het Belgische Eupen.
Van Gasteren: "Ik ben geen hulpverlener. Maar misschien helpt dit project slachtoffers bij het verwerken van het trauma." Voor haarzelf is het werk de manier om een actieve bijdrage te leveren aan het aanpakken van een maatschappelijk probleem. "Dit is mijn manier om iets te betekenen. Activist, zo mag je me wel noemen."
Foto uit het project Silent Scream. © HJIMvanGasteren

Henriëtte van Gasteren (Sevenum, 1964) werkte jarenlang als directiesecretaresse, tot ze in 2006 besloot om fulltime beeldend kunstenaar te worden. Ze kreeg onder het pseudoniem Lilith Love bekendheid met haar gefotografeerde zelfportretten. Daarnaast filmt, schrijft en zingt ze en is ze actief als performer. In mei van dit jaar zette de Amerikaanse fotowebsite PhotoWhoa haar op nummer vijf in de Top11 van de meest invloedrijke vrouwelijke naaktfotografen. Met haar partner Henk Temming woont ze afwisselend in Reuver en Amstelveen.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via whatsapp of stuur een mail naar redactie@1limburg.nl!