De onweerstaanbare aantrekkingskracht van de Bokkenrijders

Het Bokkenrijder beeldje in Maaseik. © Icarus S (Wikimedia Commons)
Woensdag gaat de Limburgse speelfilm Zondebokken in première. Een film over 18e eeuwse roversbenden die we kennen als Bokkenrijders. Over die Bokkenrijders zijn al talloze boeken, liedjes en toneelstukken geschreven. Waarom blijven die Bokkenrijders ons Limburgers boeien?
"Inderdaad, we krijgen er geen genoeg van", lacht historicus Joep Leerssen als hem gevraagd wordt waarom Limburgers de Bokkenrijders zo fascinerend blijven vinden.

Levende herinneringen

Naast de vele honderden boeken, gedichten en liedjes die geschreven zijn over de Bokkenrijders is er nog veel meer: standbeelden en plaquettes houden de herinnering levend en zelfs verenigingen dragen de naam Bokkenrijders.

Aan de galg

Regisseur Rocky Grispen van Zondebokken is al bijna zijn hele leven lang geboeid door de verhalen over de benden die in de 18e eeuw het platteland van de beide Limburgen schrik aanjoegen. Boerderijen, pastorieën en kerken werden overvallen. De lokale overheden sloegen hard terug; schuldige en onschuldige arme lieden werden gearresteerd en gemarteld. Op de pijnbank bezweken velen, ze noemden namen van mededaders, maar ook heel vaak van onschuldige burgers. Er was sprake van een gruwelijke gerechtelijk dwaling die er toe leidde dat honderden Limburgers aan de galg eindigden.

Romantiek

Maar dat beeld is pas de laatste decennia gemeengoed geworden onder historici. Honderden jaren lang overheerste het romantische idee van de strak geleide boevenbende die elk nieuw lid in een afgelegen kapel met een hand van een dode persoon een eed op de duivel liet afleggen. De bendeleden die zich volgens de legenden op bokken door de lucht verplaatsten kregen voor het grote publiek hun imago van onverschrokken duivelse misdadigers door de 19e eeuwse romantische boeken van schrijvers als Pieter Ecrevisse.

Gothic

"Het is verschrikkelijk romantisch: de Bokkenrijders als een gothic, duivelachtige beweging, een Sopranos-achtige misdaadbende", zo vat Leerssen samen. Deze uit de romantiek stammende herinnering overheerst volgens hem zo sterk dat de Bokkenrijders steeds opnieuw de Limburgers blijven boeien. Na Ecrevisse is zijn beeld van de Bokkenrijders overgenomen door vele andere schrijvers.

Wanhoop

Grispen hoopt het beeld uit de romantiek te doorbreken met zijn film. Hij wil laten zien dat gewone mensen op het Limburgse platteland leden onder armoede en misoogsten. Uit wanhoop gedreven gingen ze stelen bij de rijken. "In Zondebokken tonen we dat de kleine man altijd de dupe is van de elite."

Geen bende

Niet alleen het romantische idee van de Bokkenrijders als duivelse bende klopt niet. Ook het idee van één grote, strak geleide misdaadorganisatie klopt niet. "Dat was een idee in de hoofden van toenmalige drossaarden en schepenen, een complottheorie. In werkelijkheid ging het om los van elkaar opererende kruimeldieven", concludeert Leerssen.
De film Zondebokken is vanaf woensdag te zien in meerdere bioscopen in Nederlands- en Belgisch-Limburg.
💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht via whatsapp of stuur een mail naar redactie@1limburg.nl!