Cultuur op het kamp: 'Wij zijn heel close'

Rello Weiss bij de Sinti Bedevaart in Roermond
In de serie 'Cultuur op het kamp' maak je kennis met een aantal opvallende Limburgse woonwagenbewoners. Rello Weiss is de zoon van zigeunericoon Hannes Weiss. Die richtte in 1982 de grote Sinti Bedevaart in Roermond op.
Jaarlijks komen Sinti uit de hele Euregio naar Kapel in 't Zand om elkaar te ontmoeten, muziek te maken en samen te bidden. Hannes Weiss is inmiddels overleden, maar zijn zoon Rello nam het stokje over. Hij is sinds jaar en dag nauw betrokken bij de organisatie van de Bedevaart, die Roermond een week lang doet veranderen in het toneel voor verschillende Sinti-activiteiten.

Geen geld

"We zijn hier in Roermond beland met de Bedevaart omdat Sinti al voor de oorlog hierheen kwamen om te bivakkeren. Er was toen geen geld voor een dokter dus zochten ze hun heil in de kerk en er werd gebeden." Zegt Rello Weiss. Hij woont zelf nog in een woonwagen, in Urmond. Zijn vader is inmiddels overleden maar hij heeft het stokje van hem overgenomen en is elk jaar betrokken bij het organiseren van de bedevaart. Naast de A2 wordt er op een groot veld samen gekampeerd, gegeten en gefeest. Maar er wordt ook veel tijd gespendeerd aan rituelen en tradities, zoals de nachtmis, een Eucharistieviering, een culturele middag voor de jeugd en de wagenzegening. Bij die laatste is er een rondgang door de Pastoor die alle wagens inzegent.

Maria

Geloof is voor veel Sinti een cruciaal onderdeel van hun cultuur. Daarbij is de Heilige Maagd Maria het belangrijkste figuur. "Bij ons is de moeder heel belangrijk", zegt Weiss. "En zij is de moeder van alle moeders, daarom vereren wij haar ook." Bij de openingsdienst in de Kapel in 't Zand wordt dan ook een Mariabeeld binnengedragen, dat eerst mooi wordt aangekleed door de vrouwen. Het blijft de hele dienst staan. "Geloof is voor ons heel erg belangrijk, maakt niet uit of je Katholiek of Protestant bent, want er zijn ook protestantse Sinti. Maar nooit te extreem. Geloof is mooi, zolang je andermans geloof respecteert", zegt de organisator. Sinti belijden hun geloof ook op een andere manier dan burgermensen. De kerkdiensten kunnen rumoerig zijn, er is plaats voor vrijblijvendheid en er is veel spontaniteit. Er zit meestal weinig verplichting aan vast.
Aan de Kloosterweg in Roermond ontmoeten Sinti elkaar: ze kamperen er dan samen. Elkaar opzoeken en samen zijn is voor hun cultuur heel belangrijk. "Sinti betekent heel hecht met familie. En zelfs als het geen familie is, maar wel Sinti: wij zijn eigenlijk heel close", aldus Weiss. "Dat komt met name door de oorlog. Veel van onze families zijn toen vergast. Ze hebben een hele zware tijd achter de rug, maar dat is nooit echt erkend. Er werd altijd gepraat over de Joden, maar nooit over Sinti."

Gesloten cultuur

De Sintigemeenschap is een relatief gesloten cultuur. Ze hebben hun eigen regels, weten en taal, het Romanes. Dat is een taal die van generatie op generatie wordt geleerd, in gesproken woord. Onder andere door de oorlog is er bij Sinti veel wantrouwen ontstaan over de intenties van mensen buiten hun cultuur, stelt Weiss. In de oorlog werden ze soms verraden en daarvoor werden ze vaak ook al weggejaagd op plekken waar ze stonden. Dat er vaak vooroordelen bestonden over Sinti, leidt er nu ook nog steeds toe dat mensen zich bij voorbaat wat waakzamer opstellen ten opzichte van buitenstaanders. Weiss vindt het zelf erg belangrijk om openheid te geven over hun cultuur, zodat niet-Sinti begrijpen wat het Sintibestaan betekent. Toch merkt hij dat er nog steeds vooroordelen bestaan en ziet hij dat woonwagenkampen nog steeds aan de rand van de stad of bij een bos worden geplaatst.

Klein en hecht

Er kamperen veel families samen en er zijn ook veel kinderen. Die kennen elkaar vaak allemaal. "Het is eigenlijk best speciaal om Sinti te zijn, want er zijn niet zoveel mensen die zo vaak bij elkaar komen", zegt een van hen. Het liefste zouden ze op het kamp wonen, zeggen een aantal meisjes. "Dat is knus en niet zo groot. En het is gewoon fijn, want dat laat ons aan Zigeuners denken", besluiten ze.
Daarin verschilt de cultuur vaak van de Nederlandse cultuur, waarin de meeste mensen in huizen wonen. "Ik wil niemand voor het hoofd stoten, maar bij ons is er meer hechtheid. Nederlandse mensen wonen in een rijtjeshuizen maar kennen elkaar niet. Dat bestaat bij ons niet. Wij kennen iedere Sinti in heel Europa. Zo is dat bij ons", zegt Weiss.