Weertse Bianca strijdt schrijvend voor Sinti-cultuur

Bianca Meinhardt in haar nieuwe woonwagen © L1 (Niena Bocken)
Bianca Meinhardt (52) woont op de Poorterhof in Weert, van waaruit ze zich met hart en ziel inzet voor het behoud van de Weertse Sinti-cultuur. Daarmee boekte ze al meerdere successen

Laaggeletterd

Begrijpend lezen en schrijven was voor de Weertse woonwagenbewoonster bepaald niet makkelijk. Na de lagere school werd ze geacht om thuis te blijven en mee te werken in het huishouden. Bianca komt uit de Sinti-cultuur, waar het - in ieder geval vroeger- normaal was om als vrouw vooral te zorgen voor het huishouden en het gezin. De mannen zorgden voor de inkomsten en begonnen vaak al vroeg met arbeid en handel. Veel mensen uit de woonwagenultuur, waar Sinti een onderdeel van uitmaken, zijn mede daardoor laaggeletterd.

Tranen

Toch schreef Bianca Meindhardt letterlijk successen; in 2017 won ze de Weerter Erfgoedprijs, nadat ze zich met een brief had aangemeld. "Het begon eigenlijk allemaal met mijn zoon", vertelt ze. Toen hun woonwagen aan de Poorterhof in Weert toe was aan vervanging, kregen de bewoners van het woonwagenkamp een aantal opties van Wonen Limburg, waar de wagens van werden gehuurd. Een van de opties was een nieuwe woonwagen. Tien huishoudens op het kampje kozen voor die optie. Volgens Bianca werd hen vervolgens een chalet opgedrongen. "Dat is geen woonwagen, dat is een huis. Dat willen we niet." De Weertse wilde zich aanvankelijk neerleggen bij het aanbod. "Hij was toen net drie-, vierentwintig. Hij zei: 'Mam, ik schaam me. Ik moet mijn kleinkinderen straks op een tablet laten zien hoe wij Sinti's hebben geleefd.' En dikke tranen biggelden over zijn wangen."

Schrijvende strijd

Daarom sloeg Bianca, soms met wat hulp, aan het schijven. Over haar eigen gevoelens ten aanzien van de afbrokkeling van haar cultuur, over de omgang vanuit instanties met woonwagenbewoners en zelfs een brief naar de koning. Ze kreeg van die laatste een nette standaardbrief terug. Ze boekte kleine successen met grote impact. Toen haar zoon nieuwe vloerbekleding wilde laten leggen door de legservice van een woonwinkel, bleek dat in het beleid stond dat dit niet werd gedaan in woonwagens, caravans, chalets en woonboten. Bianca besloot om dit aan te vechten en stapte naar het anti-discriminatiebureau.
Uiteindelijk vergoedde de woonwinkel de legkosten die haar zoon zelf had gemaakt. Maar Bianca wilde meer dan dat; ze vond dat het beleid ten aanzien van de woonwagens moest veranderen en wilde zelfs naar het College voor de Rechten van de Mens stappen. Zo ver kwam het niet; na een aantal weken paste de woonwinkel hun beleid aan ten aanzien van het leggen in woonwagens. En niet alleen door de vestiging in Weert; in alle vestigingen van het bedrijf is het beleid nu aangepast.

Erfgoedprijs

Er kwamen nog meer successen met grote impact. In 2017 meldde ze zich met een brief aan voor de Weerter Erfgoedprijs. Dat is een prijs die wordt uitgereikt aan onroerend cultureel erfgoed dat van belang is in de Weertse geschiedenis en ook van belang voor de inwoners of bezoekers van Weert. Tot haar eigen verbazing won ze de prijs met ene grote meerderheid aan publieksstemmen. Daarmee werd de Weertse Sinti-cultuur officieel erkend als belangrijk voor de stad. En dat opende een hoop deuren. "Dat zorgde ook voor beter overleg met Wonen Limburg. Uiteindelijk kregen we het voor elkaar dat onze oude woonwagen werd vervangen door een nieuwe."

Uitsterfbeleid

De woonwagen speelt in hun cultuur een grote rol: "Dat is je plek, je thuis", vertelt Bianca. Het liefst zou ze in een kleine woonwagen wonen, met wielen eronder. De wagen waar ze nu in woont lijkt voor buitenstaanders niet echt op een wagen, maar dat is het wel; er zitten zelfs wielen onder. Die zijn verborgen achter een kunststof schot. Het is een van de weinige dingen die voor hen nog doet denken aan de traditionele Sinti-cultuur. "Ze hebben er vanaf gehaald wat ze er vanaf kunnen halen: de woonwagen, het paard, het reizen... de woonwagenwet. Je kan het zo gek niet noemen en we zijn het kwijt", zegt Bianca.
Ze vervolgt: "En er is een woordje dat daar steeds bij blijft hangen: het uitsterfbeleid." Het uitsterfbeleid werd tot 2018 gehanteerd en hield in dat de overheid en gemeentes langzaam maar zeker het aantal standplaatsen en woonwagens liet verminderen, tot dat er niets meer over zou zijn. Dat had ten doel om woonwagenbewoners te laten opgaan in de 'normale' burgermaatschappij. Dat beleid werd na 2018 teruggedraaid, maar er is nog steeds een landelijk tekort aan standplaatsen en veel gemeenten weten niet goed hoe ze dit probleem moeten oplossen.

Plek in de samenleving

Wat de Weertse voorvechtster graag zou willen zien is dat woonwagenbewoners - in het bijzonder Sinti - meer worden meegenomen in bijvoorbeeld folders van de overheid, brieven van instanties en ook reclamefolders. "Alles wordt genoemd, maar nooit woonwagenbewoners", aldus de Weertse. Haar strijd is nog lang niet klaar. Ze zet zich nu in om de Sinti-cultuur meer op de kaart te zetten en kennis over de cultuur te delen. Zo stelde ze op Open Monumentendag haar woonwagendeur al open voor bezoekers, wat een succes bleek. Ze hoopt dat in de toekomst Sinti meer worden gezien als volwaardige subcultuur met een geaccepteerde plek in de samenleving.

Sinti

Sinti is een nomadenvolk dat - net als Roma - oorspronkelijk uit India komt. Sinti wonen al vele eeuwen in West-Europa, waar de Roma-zigeuners pas rond de negentiende eeuw vanuit Oost-Europa naar West-Europa zijn getrokken. Veel Roma en Sinti wonen nog op woonwagenkampen, maar meestal niet samen op een erf. Beide nomadenvolken kennen een eigen taal, genaamd het Romanes. Die taal wordt gesproken overgedragen van generatie op generatie. Sinti hanteren daarin een ander dialect dan Roma. In beide zigeunerculturen staat familie centraal, worden eigen wetten en regels gehanteerd en bestaat er - ten aanzien van de eigen cultuur - soms nog rechtspraak door de stamoudste.
In de serie 'Cultuur op het kamp' maak je kennis met een aantal opvallende Limburgse woonwagenbewoners. Lees hier het eerste verhaal terug.